Teatr wspomnień Tomasza Miłkowskiego

| 5 Gru 2016  10:11 | Brak komentarzy

166mono_okladka_front
Małe, ale pojemne wydawnictwo, przygotowane w serii Czarna Książeczka z Hamletem (Wrocław 2016). Autor, Tomasz Miłkowski prezentuje „166 monodramów”, z ponad tysiąca spektakli teatru jednego aktora.


„Autor wybrał je, kierując się kryterium charakterystyczności – każdy z omawianych monodramów oddaje pewien typ wypowiedzi artystycznej, który na scenie jednoosobowej zwracał uwagę oryginalnością albo typowością” – czytamy w notce wydawniczej. Prezentowany zbiór to „pokłosie” pobytów Miłkowskiego na festiwalach we Wrocławiu i Toruniu. To właśnie tam, zwłaszcza na festiwalu wrocławskim, najstarszym tego typu na świecie, był wytyczany główny nurt teatru jednego aktora przez ostatnie pół wieku. To 16. pozycja wydana w tej serii.

Teatr jednego aktora – skromne formy teatralne, bardziej spotkania, czyli coś więcej niż tylko przedstawienia. Określenie zaczęło być używane od występu Wojciecha Siemiona w krakowskim Klubie pod Jaszczurami w 1960 roku. Warto w tym miejscu przytoczyć stwierdzenie autora, dlaczego uważa ostatnie półwiecze za okres sprzyjający teatrom jednego aktora. „W latach ideologicznie kontrolowanej polityki repertuarowej, to właśnie monodramy wymykały się często nazbyt wnikliwej ocenie cenzorskiej… Aktorzy szybko uczyli się „sztuczek”, jak omijać przeszkody cenzorskie – kiedy pojawiał się „zapis” na jakieś nazwisko grywali monodramy bez wymieniania nazwiska autora – tak było przez pewien czas z tekstem Antoniego Słonimskiego „Jak to było naprawdę”, zrealizowanym przez Wojciech Siemiona”.

„Teatr jednego aktora kusił także swobodą – aktor wyzwalał się spod władzy reżysera, mógł sam poszukiwać repertuaru, sam go kształtować, a czasem nawet tworzyć: od tekstu, przez inscenizację po wykonanie”. Niezależność formalna i myślowa są w przypadku teatru jednego aktora ważne, nie można zapominać jednak o względach ekonomicznych – dla części wykonawców monodramy stały się sposobem zarobkowania. Czasami bywały „misją ideową”: „Jak choćby wspomnienia obozowe, prezentowane z determinacją przez Augusta Kowalczyka lub „misją artystyczną”: „Jak „Scenariusz” Bogusława Schaeffera, prezentowany przez Jana Peszka przez całe dziesięciolecia”.

Nie ma jednego modelu tego teatru. „To zresztą atut tego ruchu, w którym dostrzec można odpowiedniki rozmaitych poszukiwań teatralnych, widocznych w teatrze wieloosobowym, a nawet forpocztę przyszłych eksperymentów” – pisze Miłkowski.

Wszystko zaczęło się od Danuty Michałowskiej, która w 1961 roku założyła w Krakowie Teatr Jednego Aktora i legendarnego spektaklu „Bramy raju” Jerzego Andrzejewskiego. Cztery lata później spektaklem „Komu bije dzwon” Ernesta Hemingwaya zainaugurowała I Ogólnopolski Przegląd Teatrów Jednego Aktora we Wrocławiu, a uczestnikami tego przeglądu byli Wojciech Siemion, Andrzej Dziedziul, Kalina Jędrusik, Andrzej Łapicki i Ryszarda Hanin.

Wojciech Siemion, związany z STS-em, w którym zaprezentował w 1959 roku wieczór poezji ludowej „Wieża malowana” stał się zaczynem współczesnego teatru jednego aktora. Potem była „Mironczarnia” wg Mirona Białoszewskiego, klasyczny przykład autorskiego spektaklu poetyckiego, w którym autor wykorzystał prozę i poezję. Bartosz Zaczykiewicz, w 2009 roku (43. WROSTJA) przedstawił monodram „…podszyty” wg Witolda Gombrowicza, autora jak wiadomo dość trudnego w odbiorze, ale jak pisze autor: „Mówi językiem Gombrowicza w sposób naturalny, co więcej wpisuje w scenariusz monolog Kordiana na Mont Blanc na prawach cytatu”. Wśród zaprezentowanych w zbiorze monodramów czytamy o „Promethidionie” Henryka Boukołowskiego, „Rozmowie w domu państwa Stein” Teresy Budzisz-Krzyżanowskiej, „Dialogach sumienia” Igi Cembrzyńskiej, „ Mszy wędrującego” Anny Chodakowskiej, „Kalinie” Katarzyny Figury, „Mszy za miasto Arras” Janusza Gajosa, „Białej bluzce” Krystyny Jandy. Na specjalną uwagę zasługuje „Wyprzedaż używanych spektakli” Ireny Jun, uznawanej za „klasyka gatunku”, zaprezentowana tylko raz, w Toruniu (OFTJA, 2009). Podkreśla to Tomasz Miłkowski pisząc: „Okazało się, że „używane” spektakle Ireny Jun zachowały świeżość, może nawet dojrzały jak wino, stając się lekcją poglądową, czym jest, a czym nie jest teatr jednego aktora”. Człowiek orkiestra, wybitna osobowość artystyczna, czyli Bogusław Kierc w teatrze jednego aktora debiutował w 1972 roku monodramem „Śmieszni z gniewu, a z bólu tak bliscy”, w którym połączył wiersze Juliana Przybosia, a po wielu latach, w roku 2008, sięgnął po wiersze Adama Mickiewicza w monodramie „Mój trup”. Tak pisze Miłkowski o tym monodramie: „Mimo, że to spektakl tak ascetyczny i skupiony na słowie, ze zdumiewającą mocą przemawia do widzów nieznających języka polskiego”. Na festiwalach w Estonii, na Litwie, w Armenii.

Na festiwalach oglądaliśmy „Psalmy Dawida” Olgierda Łukaszewicza, „Żmiję” wg Tołstoja, którą przedstawiła Dorota Stalińska – była prezentowana ponad 4 tysiące. Jerzy Stuhr przywiózł „Kontrabasistę”, a Wojciech Pszoniak „Belfra”. W roku 1970 główną nagrodę za monodram o Edith Piaf „Urodziła się jak Wróbel” na 5. Ogólnopolskim Festiwalu Teatrów Jednego Aktora we Wrocławiu otrzymała prawie już zapomniana Lidia Zamkow.

To subiektywny przegląd zawartości „166 monodramów” – mam jednak adzieję, że zachęci do sięgnięcia po tę niewielką książeczkę.

 

Barbara Janiszewska

Komentarze

Pozostaw komentarz:





  • MEDIA

    Po nawałnicy media w Chojnicach pracują w reżimie sytuacji nadzwyczajnej Nawałnica, jaka przeszła z piątku na sobotę przez powiat chojnicki, spowodowała zmiany w pracy mediów lokalnych, które skupiły się na relacjonowaniu tego wydarzenia i jego skutków. Same musiały też radzić sobie z brakami prądu i łączności. Czytaj więcej...
    ***
    Piotr Pytlakowski z „Polityki” wśród blokujących marsz narodowców Piotr Pytlakowski, dziennikarz tygodnika „Polityka” wziął udział w blokadzie marszu Młodzieży Wszechpolskiej i ONR-u 15 sierpnia w Warszawie i został siłą wyniesiony przez interweniujących policjantów. Jego protest wywołał mieszane reakcje środowiska, a sam Pytlakowski w rozmowie z serwisem Wirtualnemedia.pl wyjaśnia motywy swojej decyzji. Czytaj więcej...
    ***
    „Gazeta Polska” z fotomontażem niemieckich żołnierzy i przedstawicieli opozycji
    Najnowsza okładka „Gazety Polskiej” przedstawia fotomontaż słynnego zdjęcia z września 1939, na którym niemieccy żołnierze łamią szlaban na polskiej granicy. W miejsce ich twarzy wstawiono wizerunki przedstawicieli opozycji, m.in. Grzegorza Schetyny z PO i Pawła Kasprzaka z Obywateli RP Czytaj więcej...
    ***
    Telewizja Polska powiększyła stratę o ponad 140 mln zł w 2016 roku
    W 2016 roku Telewizja Polska miała 176,75 mln zł straty - wynika ze sprawozdania spółki złożonego w Krajowym Rejestrze Sądowym. Czytaj więcej...
    ***
    Polski ksiądz w Niemczech: informacje „Wiadomości”, że Niemcy chcą zburzyć polski kościół niepotwierdzone Wiadomości” TVP 1 w środę 16 sierpnia wyemitowały materiał, że Niemcy chcą zburzyć polski kościół w Niemczech i na jego miejscu postawić bloki do uchodźców. Jeszcze tego samego dnia ks. Stanisław Budyn, rektor polskiej misji katolickiej w Niemczech napisał, że to niepotwierdzone informacje. Czytaj więcej...
    ***
    Jarosław Olechowski nowym szefem „Wiadomości”. W zeszłą sobotę w redakcji „Wiadomości” oficjalnie ogłoszono zmianę kierownika serwisu informacyjnego TVP1. Został nim Grzegorz Pawelczyk, ale dzień później zrezygnował, a p.o. szefa „Wiadomości” został Jarosław Olechowski, dotychczasowy wydawca programu - ustalił portal Wirtualnemedia.pl. - Przedstawię Paczuskiej propozycję awansu zawodowego - deklaruje Jacek Kurski. Czytaj więcej...
    ***
    Marzena Paczuska: odwołano mnie na Twitterze. Dziennikarze to krytykują: rewolucja w TVP pożera własne dzieci Marzena Paczuska stwierdziła, że o odwołaniu jej z funkcji szefowej „Wiadomości” dowiedziała się z twitterowego wpisu dyrektora TAI Klaudiusza Pobudzina. Taki styl zakończenia z nią dotychczasowej współpracy skrytykowało wielu dziennikarzy, a także Joanna Lichocka z Rady Mediów Narodow Czytaj więcej...
    ***
    W Agorze przez trzy lata ubyło 240 pracowników Liczba etatowych pracowników Agory przez ostatni rok zmalała o 155, a przez minione trzy lata - o 240. W konsekwencji w br. przestały rosnąć wydatki firmy na wynagrodzenia, a w segmencie prasowym maleją one już od dwóch lat. Czytaj więcej...
    ***
    „Gazeta Polska Codziennie” przeprasza byłego szefa policji Marka Działoszyńskiego Zarząd spółki Forum wydającej „Gazetę Polską Codziennie” zamieściła przeprosiny skierowane do byłego komendanta głównego policji Marka Działoszyńskiego za artykuły o nim sprzed trzech lat oparte na nieprawdziwych i nierzetelnych informacjach. Czytaj więcej...
    ***
    Pobudzin: współpraca z Paczuską nie wyglądała jak powinna, w „Wiadomościach” więcej będzie zależało od reporterów i wydawców "Wiadomości" mają być bliżej ludzi i ściśle współpracować z innymi serwisami informacyjnymi Telewizji Polskiej - zapowiedział szef Telewizyjnej Agencji Informacyjnej Klaudiusz Pobudzin. W ten sposób odniósł się do zmiany na stanowisku szefa "Wiadomości" - Marzenę Paczuską zastąpił Jarosław Olechowski. Czytaj więcej...
    ***
    Jarosław Sellin: jesienią nowy projekt ustawy o opłacie medialnej trafi do Sejmu Złożenie jesienią w Sejmie projektu nowej ustawy o opłacie medialnej zapowiedział w środę wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego Jarosław Sellin. Czytaj więcej...
    ***
    Róża Thun nie będzie przyjmować zaproszeń do programów Michała Adamczyka w TVP Europarlamentarzystka Róża Thun zapowiada, że nie będzie przyjmować zaproszeń do programów prowadzonych przez Michała Adamczyka w TVP. 13 sierpnia br. Thun wyszła ze studia po ostrej wymianie zdań z Tomaszem Sakiewiczem, jednym z gości programu "Bez retuszu". Sakiewicz zapowiedział, że jej nie przeprosi. Czytaj więcej...
    ***
    Latkowski i Majewski staną przed komisją ds. Amber Gold Dziennikarze Sylwester Latkowski i Michał Majewski stawią się przed komisją śledczą ds. afery Amber Gold. Obaj zajmowali się sprawą na łamach tygodnika "Wprost". - Potwierdzam, że przyjdziemy na przesłuchanie - powiedział "Presserwisowi" Sylwester Latkowski. Czytaj więcej...
    ***
    Jerzy Owsiak do Krzysztofa Ziemca po materiale „Wiadomości” krytykującym Woodstock: brałeś udział w niezwykłej manipulacji, porzuć to Szef Fundacji WOŚP Jerzy Owsiak sparodiował materiał z wtorkowych „Wiadomości” krytykujący Przystanek Woodstock. - Brałeś udział, w tym momencie, w niezwykle zmanipulowanej wiadomości. Krzysztof, porzuć ten podły zawód - w tym miejscu, w którym jesteś - zwrócił się do prowadzącego „Wiadomości” Krzysztofa Ziemca. Czytaj więcej...
    ***
    Telewizja Puls zainteresowana przejęciami innych kanałów Telewizja Puls jest zainteresowania nie tylko inwestycjami w swoje kanały telewizyjne. Właściciel stacji gotowy jest także na przejęcia kanałów od innych nadawców. Czytaj więcej...
    ***
    Blisko 140 nowych tytułów na rynku prasowym, hitem wydawnictwa kolekcjonerskie W pierwszym półroczu tego roku na rynku prasowym pojawiło się 138 nowych tytułów - wynika z danych Kolportera. Najwięcej debiutów ukazało się w segmencie wydawnictw kolekcjonerskich - produktów i czasopism. Czytaj więcej...
    ***
    TVP otrzymała 800 mln zł pożyczki ze Skarbu Państwa Telewizja Polska otrzymała 800 mln zł pożyczki ze Skarbu Państwa, o którą spółka wnioskowała od kwietnia. TVP przeznaczy te pieniądze m.in. na poprawę oferty programowej anten. Czytaj więcej...
    ***
    Dziennikarze zniesmaczeni krytycznym materiałem „Wiadomości” o Woodstocku.  We wtorkowych „Wiadomościach” pokazano materiał o negatywnych stronach tegorocznego Przystanku Woodstock, oparty na opinii brytyjskiego tabloidu „Daily Star”, że to „najbardziej obskurny festiwal świata”. Oburzyło to wielu dziennikarzy aktywnych w social media. Prowadzący „Wiadomości” Krzysztof Ziemiec podkreślił, że w materiale przytoczono opinię „Daily Star” i nie obrażano publiczności festiwalu. Czytaj więcej...
    ***
    TVP Info bez „Czterech stron” Z początkiem września na antenę TVP Info nie wrócą już programy publicystyczne „Cztery strony”, „24 minuty”, „Rzeczpospolita babska” i „Istota” oraz dotyczące zagranicy „Wszystkie strony świata”, „Sąsiedzi” i „Na czym świat stoi”. W ramówce zostają natomiast m.in. „Prawdę mówiąc” i „Studio Wschód”. Czytaj więcej...
    ***
    "Wiadomości" tracą już widzów dobrej zmiany. Paczuska na urlopie Szefowa "Wiadomości" TVP 1 Marzena Paczuska poszła na dwutygodniowy urlop. Na korytarzach Telewizji Polskiej pojawiły się spekulacje, że jest to odpoczynek przymusowy i może już z niego nie wrócić na swoje stanowisko, bo najnowsze wyniki oglądalności są fatalne. Czytaj więcej...
    ***
    Nowe "taśmy prawdy" TVP Info nie zainteresowały większości mediów Większość mediów nie zainteresowała się nowymi nagraniami rozmów podsłuchanych w restauracji Sowa i Przyjaciele, które emituje TVP Info. Zdaniem dziennikarzy nie ma w nich sensacyjnych wątków. Czytaj więcej...
    ***
    Polacy za finansowaniem TVP z budżetu. Mniej zwolenników abonamentu RTV Znaczna część Polaków opowiada się za finansowaniem mediów publicznych z budżetu państwa. Maleje natomiast liczba osób popierających opłacania abonamentu RTV przez obywateli. Czytaj więcej...
    ***
    Do grudnia przedłużono śledztwo w sprawie inwigilacji ponad 50 dziennikarzy Prowadzone przez Prokuraturę Regionalną w Krakowie śledztwo w sprawie inwigilacji ponad 50 dziennikarzy za rządów koalicji Platformy Obywatelskiej i Polskiego Stronnictwa Ludowego zostało przedłużone do 7 grudnia br. Do tej pory nikomu nie postawiono zarzutów. Czytaj więcej...
    ***
    Jacek Kurski i Maciej Stanecki przestali być pracownikami TVP Prezes TVP Jacek Kurski i członek zarządu spółki Maciej Stanecki przestali być pracownikami Telewizji Polskiej. - Jest to konsekwencja wejścia w życie ustawy o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami - mówi portalowi Wirtualnemedia.pl Kurski. Czytaj więcej...
    ***
    Andrzej Duda: Europejskie standardy w kwestii dekoncentracji mediów także w Polsce - Jestem za tym, aby standardy europejskie w tym zakresie obowiązywały również w Polsce - zapowiedział wczoraj prezydent Andrzej Duda, odpowiadając na pytanie o dekoncentracji mediów w naszym kraju. Europarlamentarzysta PiS Ryszard Czarnecki przekonuje, że jeśli Unia Europejska będzie protestować przeciwko rozwiązaniom proponowanym przez polski rząd w tej kwestii, będzie to dowodem jej „podwójnych standardów Czytaj więcej...
    ***
    MON zapłaciło nadawcy TV Trwam ponad 102 tys. zł za promocję szczytu NATO Ministerstwo Obrony Narodowej przeznaczyło 102,1 tys. zł na emisję spotów w TV Trwam – wynika z odpowiedzi na interpelację, którą do marszałka Sejmu Marka Kuchcińskiego skierował poseł Platformy Obywatelskiej Mariusz Witczak. Czytaj więcej...
    ***
    Rada Języka Polskiego apeluje do dziennikarzy i polityków: stop manipulacji i brutalizacji języka
    Rada Języka Polskiego przy Prezydium PAN wzywa dziennikarzy i polityków do zaprzestania użycia w debacie publicznej języka agresji oraz manipulacji znaczeniami słów. - Jesteśmy przekonani, że wszelkie sądy i oceny, nie mówiąc już o relacjonowaniu faktów, można wyrazić językiem etycznym i estetycznym, polszczyzną kulturalną i pozbawioną elementów brutalnych - czytamy w oświadczeniu RJP. Czytaj więcej...
    ***
    Reforma sądownictwa ze złym wpływem na pracę dziennikarzy.
    Uchwalone przez parlament ustawy o Krajowej Radzie Sądowniczej i Sądzie Najwyższym mogą utrudnić pracę dziennikarzy, zwłaszcza w zakresie badania i opisywania nieprawidłowości w sektorze państwowym, m.in. w samym wymiarze sprawiedliwości - oceniają niektórzy dziennikarze oraz organizacje branżowe.
    Czytaj więcej...
    ***
    Rasistowska okładka „Gazety Polskiej”? „Krytykujący jak ciemnota w średniowieczu”
    Na okładce najnowszego numeru „Gazety Polskiej” (Niezależne Wydawnictwo Polskie) znalazło się zdjęcie uchodźców, otaczających zwłoki białego mężczyzny. Eksperci oskarżają tygodnik o rasizm, a Tomasz Sakiewicz, redaktor naczelny „GP”, odpowiada: - Zachowują się jak ciemnota w średniowieczu. Czytaj więcej... `
    ***
    TVP nie ujawnia osób odpowiedzialnych za paski w TVP Info
    Organizacja Sieć Obywatelska Watchdog Polska żąda od TVP ujawnienia nazwisk osób przygotowujących paski w TVP Info. Telewizja publiczna nie zamierza jednak tego robić zasłaniając się "ochroną danych osobowych". Czytaj więcej...
  • ***

    witryna4
    To miejsce przeznaczamy na wspomnienia dziennikarzy. W ten sposób staramy się ocalić od zapomnienia to, co minęło...

    Przejdź do Witryny Dziennikarskich Wspomnień

    ***

  • PARTNERZY

    infor_logo


  • FACEBOOK

  • Międzynarodowa Legitymacja Dziennikarska

    legitymacja Członkowie naszego stowarzyszenia mogą uzyskać legitymacje dziennikarskie (International Press Card) Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy FIJ (IFJ), z siedzibą w Brukseli.

    Więcej informacji

  • Menu

  • Międzynarodowa Federacja Dziennikarzy


    Stowarzyszenie Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej jest organizacją członkowską Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy.
  • Archiwa

  • Tagi