Teatr wspomnień Tomasza Miłkowskiego

| 5 Gru 2016  10:11 | Brak komentarzy

166mono_okladka_front
Małe, ale pojemne wydawnictwo, przygotowane w serii Czarna Książeczka z Hamletem (Wrocław 2016). Autor, Tomasz Miłkowski prezentuje „166 monodramów”, z ponad tysiąca spektakli teatru jednego aktora.


„Autor wybrał je, kierując się kryterium charakterystyczności – każdy z omawianych monodramów oddaje pewien typ wypowiedzi artystycznej, który na scenie jednoosobowej zwracał uwagę oryginalnością albo typowością” – czytamy w notce wydawniczej. Prezentowany zbiór to „pokłosie” pobytów Miłkowskiego na festiwalach we Wrocławiu i Toruniu. To właśnie tam, zwłaszcza na festiwalu wrocławskim, najstarszym tego typu na świecie, był wytyczany główny nurt teatru jednego aktora przez ostatnie pół wieku. To 16. pozycja wydana w tej serii.

Teatr jednego aktora – skromne formy teatralne, bardziej spotkania, czyli coś więcej niż tylko przedstawienia. Określenie zaczęło być używane od występu Wojciecha Siemiona w krakowskim Klubie pod Jaszczurami w 1960 roku. Warto w tym miejscu przytoczyć stwierdzenie autora, dlaczego uważa ostatnie półwiecze za okres sprzyjający teatrom jednego aktora. „W latach ideologicznie kontrolowanej polityki repertuarowej, to właśnie monodramy wymykały się często nazbyt wnikliwej ocenie cenzorskiej… Aktorzy szybko uczyli się „sztuczek”, jak omijać przeszkody cenzorskie – kiedy pojawiał się „zapis” na jakieś nazwisko grywali monodramy bez wymieniania nazwiska autora – tak było przez pewien czas z tekstem Antoniego Słonimskiego „Jak to było naprawdę”, zrealizowanym przez Wojciech Siemiona”.

„Teatr jednego aktora kusił także swobodą – aktor wyzwalał się spod władzy reżysera, mógł sam poszukiwać repertuaru, sam go kształtować, a czasem nawet tworzyć: od tekstu, przez inscenizację po wykonanie”. Niezależność formalna i myślowa są w przypadku teatru jednego aktora ważne, nie można zapominać jednak o względach ekonomicznych – dla części wykonawców monodramy stały się sposobem zarobkowania. Czasami bywały „misją ideową”: „Jak choćby wspomnienia obozowe, prezentowane z determinacją przez Augusta Kowalczyka lub „misją artystyczną”: „Jak „Scenariusz” Bogusława Schaeffera, prezentowany przez Jana Peszka przez całe dziesięciolecia”.

Nie ma jednego modelu tego teatru. „To zresztą atut tego ruchu, w którym dostrzec można odpowiedniki rozmaitych poszukiwań teatralnych, widocznych w teatrze wieloosobowym, a nawet forpocztę przyszłych eksperymentów” – pisze Miłkowski.

Wszystko zaczęło się od Danuty Michałowskiej, która w 1961 roku założyła w Krakowie Teatr Jednego Aktora i legendarnego spektaklu „Bramy raju” Jerzego Andrzejewskiego. Cztery lata później spektaklem „Komu bije dzwon” Ernesta Hemingwaya zainaugurowała I Ogólnopolski Przegląd Teatrów Jednego Aktora we Wrocławiu, a uczestnikami tego przeglądu byli Wojciech Siemion, Andrzej Dziedziul, Kalina Jędrusik, Andrzej Łapicki i Ryszarda Hanin.

Wojciech Siemion, związany z STS-em, w którym zaprezentował w 1959 roku wieczór poezji ludowej „Wieża malowana” stał się zaczynem współczesnego teatru jednego aktora. Potem była „Mironczarnia” wg Mirona Białoszewskiego, klasyczny przykład autorskiego spektaklu poetyckiego, w którym autor wykorzystał prozę i poezję. Bartosz Zaczykiewicz, w 2009 roku (43. WROSTJA) przedstawił monodram „…podszyty” wg Witolda Gombrowicza, autora jak wiadomo dość trudnego w odbiorze, ale jak pisze autor: „Mówi językiem Gombrowicza w sposób naturalny, co więcej wpisuje w scenariusz monolog Kordiana na Mont Blanc na prawach cytatu”. Wśród zaprezentowanych w zbiorze monodramów czytamy o „Promethidionie” Henryka Boukołowskiego, „Rozmowie w domu państwa Stein” Teresy Budzisz-Krzyżanowskiej, „Dialogach sumienia” Igi Cembrzyńskiej, „ Mszy wędrującego” Anny Chodakowskiej, „Kalinie” Katarzyny Figury, „Mszy za miasto Arras” Janusza Gajosa, „Białej bluzce” Krystyny Jandy. Na specjalną uwagę zasługuje „Wyprzedaż używanych spektakli” Ireny Jun, uznawanej za „klasyka gatunku”, zaprezentowana tylko raz, w Toruniu (OFTJA, 2009). Podkreśla to Tomasz Miłkowski pisząc: „Okazało się, że „używane” spektakle Ireny Jun zachowały świeżość, może nawet dojrzały jak wino, stając się lekcją poglądową, czym jest, a czym nie jest teatr jednego aktora”. Człowiek orkiestra, wybitna osobowość artystyczna, czyli Bogusław Kierc w teatrze jednego aktora debiutował w 1972 roku monodramem „Śmieszni z gniewu, a z bólu tak bliscy”, w którym połączył wiersze Juliana Przybosia, a po wielu latach, w roku 2008, sięgnął po wiersze Adama Mickiewicza w monodramie „Mój trup”. Tak pisze Miłkowski o tym monodramie: „Mimo, że to spektakl tak ascetyczny i skupiony na słowie, ze zdumiewającą mocą przemawia do widzów nieznających języka polskiego”. Na festiwalach w Estonii, na Litwie, w Armenii.

Na festiwalach oglądaliśmy „Psalmy Dawida” Olgierda Łukaszewicza, „Żmiję” wg Tołstoja, którą przedstawiła Dorota Stalińska – była prezentowana ponad 4 tysiące. Jerzy Stuhr przywiózł „Kontrabasistę”, a Wojciech Pszoniak „Belfra”. W roku 1970 główną nagrodę za monodram o Edith Piaf „Urodziła się jak Wróbel” na 5. Ogólnopolskim Festiwalu Teatrów Jednego Aktora we Wrocławiu otrzymała prawie już zapomniana Lidia Zamkow.

To subiektywny przegląd zawartości „166 monodramów” – mam jednak adzieję, że zachęci do sięgnięcia po tę niewielką książeczkę.

 

Barbara Janiszewska

Komentarze

Pozostaw komentarz:





  • MEDIA

    Jarosław Olechowski p.o. dyrektorem TAI. Zastąpił Klaudiusza Pobudzina Jarosław Olechowski pełni obowiązki dyrektora Telewizyjnej Agencji Informacyjnej. Klaudiusz Pobudzin, dotychczasowy szef TAI złożył rezygnację z pełnionej funkcji. Czytaj więcej...
    ***
    Freedom House: zmalała wolność w Polsce, publiczne media tak jak na Węgrzech oczerniają opozycję OLEĆ W Polsce, tak samo jak na Węgrzech, publiczne media w ub.r. oczerniały opozycję, ponadto władze utrudniały działalność organizacji pozarządowych - uważa Czytaj więcej...
    ***
    Jacek Kurski bez obaw przed ocenieniem przez RMN pracy zarządu TVP Po tym jak Rada Mediów Narodowych zapowiedziała własny raport na temat działania zarządu Telewizji Polskiej prezes firmy Jacek Kurski mówi portalowi Wirtualnemedia.pl: - Czekam spokojnie na werdykt i ocenę, przemawiają za mną wyniki oglądalności. Czytaj więcej...
    ***
    Reforma w TVP od 1 marca. Matyszkowicz dyrektorem biura programowego Telewizja Polska rozpocznie formalne wdrażanie zmian w strukturze spółki od 1 marca br. Tak zdecydował zarząd TVP, który zatwierdził także Mateusza Matyszkowicza jako dyrektora nowo powstałego biura programowego - nieoficjalnie ustalił portal Wirtualnemedia.pl. Czytaj więcej...
    ***
    Prezes PAP: będą konsekwencje ws. depeszy o poparciu premiera dla WOŚP Ta sprawa nie pozostanie bez echa, zostaną wyciągnięte konsekwencje - powiedział "Presserwisowi" prezes Polskiej Agencji Prasowej Wojciech Surmacz, odnosząc się do informacji o poparciu premiera Mateusza Morawieckiego dla WOŚP, która znalazła się w depeszy PAP na podstawie wpisu cytowanego za fałszywym kontem na Twitterze. Czytaj więcej...
    ***
    KRRiT wybiera technologię do własnego badania oglądalności i słuchalności Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji zaczęła pracę nad własnym pomiarem korzystania z mediów elektronicznych. Obecnie zastanawia się nad najlepszą technologią badania, do końca br. planuje zorganizować panel pilotażowy. Projekt będzie konsultowany z nadawcami i branżą marketingową. Czytaj więcej....
    ***
    Januszowi Kaweckiemu z KRRiT nie podoba się uchylenie kary dla TVN Janusz Kawecki, członek Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji wydał w poniedziałek 15 stycznia br. oświadczenie w którym zaznaczył, że nie identyfikuje się z decyzją przewodniczącego KRRiT w sprawie uchylenia kary dla spółki TVN SA i z trybem doprowadzenia do tej decyzji. Czytaj więcej...
    ***
    TVP pozywa serwis Wyborcza.pl za tekst o sylwestrze TVP w Zakopanem Jacek Kurski, prezes Telewizji Polskiej zapowiedział na Twitterze, że pozwie serwis „Gazety Wyborczej” Wyborcza.pl za tekst o wydatkach na sylwestra organizowanego przez TVP w Zakopanem. Czytaj więcej...
    ***
    TVP po tekście „Faktu” nt. wniosku o ukaranie kierowcy Jacka Kurskiego zapowiada kroki prawne Telewizja Polska zapowiada kroki prawne przeciwko wydawcy dziennika „Fakt” (Ringier Axel Springer Polska). Chodzi o tekst opisujący kolejne fakty w sprawie kolizji drogowej z udziałem służbowego auta Jacka Kurskiego, jaki zamieścił dziennik. - To sąd wyda wyrok w tej sprawie, a nie „Fakt” - czytamy w specjalnym oświadczeniu TVP. Czytaj więcej...
    ***
    "Woronicza 17" nadano na żywo, goście wystąpili z serduszkami WOŚP Program publicystyczny TVP Info "Woronicza 17", mimo wcześniejszych doniesień medialnych, został nadany na żywo. Goście audycji mieli przyklejone czerwone serca - symbol Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Czytaj więcej...
    ***
    KRRiT zgodziła się na więcej dokumentu w Stopklatce Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji zgodziła się na zmiany w koncesji telewizji naziemnej Stopklatka dotyczące zwiększenia udziału pozycji dokumentalnych. Czytaj więcej...
    ***
    Jan Pospieszalski wytknął marszałkowi Senatu obecność na gali 25-lecia Polsatu W programie „Warto rozmawiać” w TVP1 Jan Pospieszalski wytknął marszałkowi Senatu Stanisławowi Karczewskiemu, że był gościem na gali z okazji 25-lecia Polsatu, podczas gdy założyciel stacji Zygmunt Solorz jest jednym z bohaterów książki „Resortowe dzieci”. Czytaj więcej...
    ***
    Członkowie KRRiT nie są zadowoleni, że przewodniczący uchylił karę dla TVN Członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji zaznaczają, że uchylenie kary dla TVN SA to decyzja przewodniczącego Witolda Kołodziejskiego. Nie wszyscy członkowie Rady są z niej zadowoleni. Czytaj więcej...  
    ***
    TVN o uchyleniu kary KRRiT: oznacza to oddalenie zarzutów wobec relacji TVN24 TVN wyraziła satysfakcję z uchylenia przez przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji decyzji o 1,48 mln zł kary dla firmy. - Uchylenie tej decyzji oznacza oddalenie zarzutów wobec telewizji TVN24 - zwrócił uwagę nadawca. Czytaj więcej...
    ***
    Stowarzyszenia dziennikarskie apelowały do KRRiT o anulowanie kary dla TVN24 W zeszłym tygodniu przewodniczący KRRiT spotkał się z przedstawicielami organizacji pozarządowych i stowarzyszeń dziennikarskich. Dyskutowano o karze dla TVN24 za relacjonowanie protestów w grudniu 2016 roku. Na spotkaniu zaapelowano do przewodniczącego o anulowanie kary, bo może to wywołać tzw. efekt mrożący, czyli autocenzurę środowiska dziennikarskiego w obawie przed kolejną karą. Czytaj więcej...
    ***
    Prokuratura wszczęła śledztwo w sprawie tekstu „GW” o prezes TK Warszawska prokuratura okręgowa wszczęła śledztwo w sprawie publikacji "Gazety Wyborczej" o rzekomych powiązaniach prezes Trybunału Konstytucyjnego Julii Przyłębskiej ze służbami specjalnymi. Będzie badać, czy doszło do publicznego znieważenia organu konstytucyjnego - prezes TK. Czytaj więcej...
    ***
    Andrzej Duda na liście głów państw szkodzących wolności mediów Komitet Obrony Dziennikarzy (CPJ) opublikował listę przywódców państw, którzy zdaniem tej organizacji najbardziej przyczyniają się w swoich krajach do ograniczania wolności mediów. W zestawieniu, obok Donalda Trumpa, Recepa Tayyipa Erdoğana czy Władimira Putina znalazł się także prezydent Polski Andrzej Duda, który według CPJ wspiera powrót do czasów gdy w naszym kraju obowiązywała cenzura, a swoboda wypowiedzi w mediach była ograniczana. Czytaj więcej...
  • Dziennikarze wspominają…

    witryna4
    To miejsce przeznaczamy na wspomnienia dziennikarzy. W ten sposób staramy się ocalić od zapomnienia to, co minęło...

    Przejdź do Witryny Dziennikarskich Wspomnień

    ***

  • POLECAMY

  • PARTNERZY

    infor_logo


  • FACEBOOK

  • Międzynarodowa Legitymacja Dziennikarska

    legitymacja Członkowie naszego stowarzyszenia mogą uzyskać legitymacje dziennikarskie (International Press Card) Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy FIJ (IFJ), z siedzibą w Brukseli.
  • Menu

  • Międzynarodowa Federacja Dziennikarzy


    Stowarzyszenie Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej jest organizacją członkowską Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy.
  • Tagi